jornada de selvicultura de castaño
geplaatst door thomas op 31-10-2010, 20:21
Afgelopen vrijdag zijn we voor het eerst sinds jaren weer naar school geweest. In Infiesto zag ik op een etalageruit een aanplakbiljet van een ééndaagse workshop van de Jornadas de Selvicultura de Castaño in de Salón de actos de la Casa de Cultura de Infiesto. Over het duurzame beheer (gestión sostenible) van tamme kastanjebossen en het bestrijden van ziektes dierzelfde. Twee uur theorie én twee uur praktijk.
Onze eigen mata (monte bajo) van tamme kastanje aan de zuidkant van Fontebona. Foto: Thomas
Aangezien we nogal wat bos hebben en het goed willen gaan gebruiken leek het ons een mooie gelegenheid om meer kennis op te doen over de bosbouw. We weten natuurlijk al meer dan voorheen. Kennis die we hebben opgedaan uit onze eigen praktijk, de boeken die we erover hebben en de mensen die ons hebben geholpen. Maar we weten nog lang niet genoeg. Bovendien geeft het gelegenheid andere mensen uit Infiesto en omgeving te leren kennen.
Het multi-purposezaaltje van de Casa de Cultura betreden we aldus voor de eerste keer. Er zijn in totaal ongeveer een dozijn deelnemers en twee técnicos en twee assistenten. De leeftijd van de deelnemers varieert van 35 tot 75. We gaan vooraan links zitten naast de oude eigenaar van ons terrein. Hij heeft zelf nog meer bos ergens anders. Alvast iemand die we kennen.
Juan, een goede verteller, begint zijn verhaal met een kleine geschiedenis van de tamme kastanje (castanea sativa) waarvan de meeste mensen denken dat hij door de Romeinen naar Asturias is gebracht. Dat is ten dele ook zo maar de soort komt daarvóór uit een gebied in de Kaukasus. Ergens in de buurt van waar nu Armenië is. Maar er zijn ook al sporen in Frankrijk gevonden van tamme kastanjes van veel langer geleden. Zoals altijd is de waarheid gelaagder, genuanceerder, tegenstrijdiger en onontwarbaarder naarmate je haar langer bestudeert.
Tamme kastanjes werden vroeger voornamelijk geplant vanwege de vruchten. Het was de bron van het meel voor het brood van de armen. Later werd het hout belangrijker want kastanje is prachtig bouwhout. Dat wisten de Romeinen al. Ook werd het tot ver in de 19e eeuw geteeld voor de produktie van tannine. Er zit erg veel tannine in de kern (duramen) van de boom. Wat ze precies met die tannine doen werd ons niet duidelijk. Dat moeten we nog eens uitzoeken. Daarna wordt het hout voornamelijk gebruikt voor de bouw, voor het maken van palen (wat wij ook doen), manden vlechten, etc. Maar eigenlijk stelt dat niet zoveel voor en verdwijnen veel bossen en die er nog overschieten zijn erg verwaarloosd.
Hij vertelt nog veel meer. Over de gevaren die de kastanjebomen bedreigen. In onze buurt is dat vooral de chancro, de cryphonectria parasitica. Een gezwel dat ontstaat door een schimmel. Ernstige vormen hiervan zijn slecht voor het hout. De boom kan er van dood gaan of zodanig beschadigen dat het hout niet meer commercieel interessant is. Gelukkig is er ook een virus dat weer parasiteert op de schimmel en dat wint langzamerhand aan terrein. Zo is Piemonte in Italië al helemaal chancro-vrij. Maar hier nog lang niet. We herkennen de symptomen zelf heel goed in de mata die we hebben bij Sarabia. Het schijnt heel erg te zijn in de Cuencas Mineras, de mijnstreek waar we wonen dus dat klopt dan wel. Vandaar ook de aandacht van het ministerie voor dit onderwerp want het beste middel tegen dit en andere plagen is een goede gestión, een goed beheer van het bos.
Het is duidelijk dat Juan, Ernesto en hun collega's enige tijd in Frankrijk hebben doorgebracht en daar les hebben gekregen in moderne duurzame tamme kastanjebosbeheer. Frankrijk is hét land van de tamme kastanje. Daar hebben ze het meeste aantal hectares tamme kastanje van Europa. En ze hebben nieuwe frisse, of zo je wilt oude duurzame, ideeën over hoe je er mee moet omgaan om een mooi bos te krijgen en er nog geld aan over te houden ook. En dat niet van het rop-alles-met-een-thunderbird-achtige-machine-in-één-keer-uit-de-grond soort, maar met beleid. Om de paar jaar terzake snoeien en vellen voor een mooi hoog bos dat automatisch niet teveel vervelende ondergroei (adelaarsvarens, etc) heeft.
Na 4 Powerpointpresentaties rug aan rug is iedereen redelijk afgemat en tot de oogkassen gevuld met kennis over de tamme kastanje. Hoewel ik het tot nog toe prima kon volgen begint mijn Spaans nu los te laten en zich over het linoleum in alle richtingen te verspreiden. Gelukkig is het theoretisch gedeelte afgelopen. Het was zeer instructief.
Pas buiten kwam ik op het idee om foto's te maken. Foto: Thomas
Over 20 minuten, na een kopje koffie worden we verwacht in een klein bosperceeltje aan de rand van de stad voor de praktijkles. Onder leiding van Ernesto, de praktijk-técnico.
Ernesto, verstandig gekleed in beschermende kleding met ondermeer een speciale kettingzaagbroek. Die moet ik ook hebben. Foto: Thomas
Juan is meer een theorie-técnico. In Spanje zijn die zaken toch wel zeer strikt gescheiden.
Juan laat bomen zien die zijn aangetast door de chancro maar niet zo ernstig dat ze er blijvend last van hebben. Foto: Thomas
Ernesto laat ons zien hoe je de kwaliteit van je monte bajo, je mata, je productiebosje (hoe noem je dat in goed Nederlands?) kunt bepalen. Heeft het überhaupt wel zin om daar kastanjehout te groeien en te onderhouden? Als er niet genoeg groeit is het zonde van de moeite en het geld. Daarom moet je eerst bepalen hoeveel cepa's, laten we zeggen stronken, er zijn per hectare en hoeveel stammen per stronk en hoe dik die stammen zijn geworden in hoeveel jaar.
Ernesto zaagt een aantal schijven om te kijken hoe oud de boom is en hoe de ontwikkeling was.
Foto: Thomas
Dat laatste kun je doen door de ringen te tellen. Deze boom was ongeveer twintig jaar. Eigenlijk zou hij dikker moeten zijn maar omdat na ongeveer 8 jaar er niet tussenuit gekapt is ontstaat er teveel competitie en groeit de boom niet meer zo hard. Je kunt het zien aan de binnenste ringen, die zijn veel breder dan die erna. Bij een goede groei zijn alle ringen even dik. Daarom moet je opschonen. De buitenste lichte laag is het albura, het spinthout. Bij kastanjehout is dat heel veerkrachtig en rot het veel te snel weg. In tegenstelling tot het donkere kernhout, het duramen, dat ongelooflijk hard is en heel lang goed blijft. Zelfs onbehandeld. Omdat het dus vol zit met ondermeer tannine.
De jaarringenschijf van de twintig jaar oude boom. Let op de binnenste plusminus 8 grote ringen en de andere die veel dunner zijn. Foto: Thomas
Na het vaststellen van het aantal cepas per hectare, de leeftijd en dus de groeisnelheid moet het echte werk gedaan worden. Het snoeien of zagen van het hout dat geoogst kan worden danwel in de weg zit voor de groei van het mooie hout. Als je zo'n cepa kapt laat je de mooiste en meest rechte stam staan. Alle andere stammen gaan er af en je zaagt ze zo laag mogelijk af zodat de nieuwe loten zo recht mogelijk kunnen groeien. In hout dat krom groeit, ontstaan door de spanning meer scheuren die het hout waardeloos maken als bouwhout.
Voorbeeld van een goed schoongemaakte cepa. Mooi dicht bij de grond. Foto: Thomas
Resumerend kunnen we zeggen dat we verschrikkelijk veel geleerd hebben. Veel meer nog dan ik hier heb verteld. En dat Juan en Ernesto het goed en professioneel hebben gedaan. Volgens ons waren de andere deelnemers ook zeer geïnteresseerd en gemotiveerd. En wij hebben ons gezicht laten zien en met deze en gene een praatje gemaakt.
Juan en Ernesto beantwoorden vragen van de deelnemers. Foto: Thomas
reacties
Ik weet wel iets van tannines, maar ook niet alles. Mijn eerste idee was dat tannines veel werden gebruikt in de textielververij. Zijde werd vaak behandeld met tannine om de zijdevezel sterker te maken. Ruwe zijde, van de zijderups, is vrij stug spul, om het soepel te maken moet je het ontgommen. Dat doe je door een tijdje te koken (in zeep of soda, dat weet ik niet meer). Daarmee verwijder je het eiwit sericine, dat als een soort schil om het eiwit fibroïne zit, de zijdevezel die in textiel wordt gebruikt. Daarmee wordt het dus soepel, maar ook zwakker. Door tannines wordt het weer wat sterker (maar blijft soepel) en zwaarder. Dat laatste was toen wel snugger, zijde werd vroeger per gewicht verkocht en niet per strekkende meter zoals tegenwoordig. Een andere toepassing is het mengen van tannine met een ijzerzout, dan krijg je een ijzergallusink, een zeer veel gebruikte zwarte inkt en zwarte kleurstof voor textielverven. Ik heb het zelf 2 weken geleden nog gedaan. Maar in beide gevallen (voor zijde en als ink of zwarte kleurstof) worden de tannines bij mijn weten uit galnoten gehaald of uit sumach. Er zijn ook nog een paar andere boomsoorten, maar kastanje is daar volgens mij niet bij. Nu weet ik dat wijn vaak wordt bewaard in eikenhouten vaten (of ze donderen er wat blokken eikenhout bij) vanwege die tannines. Is tamme kastanje daar misschien ook voor gebruikt?
ah. interessant! ik kijk even in de "mengen en roeren" want volgens mij staat daar ook een recept in voor een fotografisch mengsel met ijzergallus. dat zou leuk zijn want dan kunnen we de kastanje gebruiken voor fotografie :) maar dat wordt later want we gaan nu stoppen.
Het lijkt me een goed verhaal om te plaatsen in het afdelingsblad Deventer van het IVN. Ga je ermee accoord dat ik het daar aanbied, want ik zit zelf niet meer in de redactie. Het lijkt me goed, het waarom en hoe jullie daar bezig zijn, etc. als inleidinkje op te nemen.
In Frankrijk hebben ze het geprobeerd mét en zonder chuponesnoei en er was geen significant verschil tussen de twee methodes. Je kan je de moeite van de snoei dus beter besparen, tenzij je om esthetische redenen wilt snoeien.
Niet zo vloeken hoor. Monsanto. Gij zult geen Monsanto (Round up) op uw gewassen spuiten. Deze genetisch modificerende boeven verliezen niet voor niets binnenkort hun verkooprechten.
Kastanjes. Echt geen idee wat je er mee moet. Je kan er poppetjes van maken (lucifers). Ik pel er wel eens wat, om rauw te eten. Lekker. Maar voordat je het velletje eraf hebt... Je kan ze poffen (wel gat maken, anders vliegen ze je om de oren), maar dat heb ik na een stuk of vijf kastanjes ook wel gehad. Je kan er kastanjepurée van maken. Bewerkelijk en de smaak maakt me niet erg blij. Een helpster was gecharmeerd van de torta de castaña. Geen recept van en nogal een luxeproduct.
In het andere geval zou Guy Steenput je verder moeten kunnen helpen. Jullie zijn in gesprek als het goed is.
In Ticino is in het verleden heel veel gebouwd met kastanjehout (tamme kastanje wel te verstaan). En als Elis en ik het historische casa torre van Ignatius van Loyola (in Baskenland) goed hebben begrepen, is ook daar nogal wat kastanjehout gebruikt in het verleden. Het grote voordeel van kastanje is hoogstwaarschijnlijk, dat het veel goedkoper is dan eiken. (!!!!!) En veel duurzamer en sterker dan vuren, of grenen. Laatste zou je echter wel kunnen gebruiken in samengestelde vorm, dan zijn allemaal kleinere planken aan elkaar gelijmd. Dat hout is beresterk, maar het is een industrieel product en daarvoor moet je dan weer betalen. Ok je hebt nu twee volstrekt betrouwbare informatieprojecten. Succes ermee.
Over eiken versus tamme kastanje.
Je kan gerust zijn. Tamme kastanje hout is HIER veel sterker dan eikenhout. Eikenhout is pruthout. Hier.
Omdat de eik hier te snel groeit. Het is exact dezelfde boom als in Noordeuropa (Quercus Robur) maar het hout is een geheel andere kwaliteit.
Tamme kastanje als bouwhout is gek genoeg vrij onbekend in Noordeuropa maar hier (in Asturias) alomtegenwoordig en in de rest van Noordspanje legendarisch.
Het is zo hard dat je er geen spijker in krijgt zonder voor te boren.
Volgens de man die de lezing hield is één van de redenen dat het niet gebruikt wordt dat het geen normativa heeft in de bouwwereld. Je kunt het dus niet opnemen in een bestek.
Om politieke redenen wordt dat door de Noordeuropese landen tegengehouden terwijl het een prima alternatief is voor tropisch hardhout. Een belangenspel, vermoed ik.
Overigens is eikenhout hier veel goedkoper dan tamme kastanje...
reageer
Reactie met foto? Mail ons. Wij plaatsen je reactie.
